Aποτελέσματα της EUROASPIRE V: Ο τρόπος ζωής και η επίδρασή του στους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου σε στεφανιαίους ασθενείς

(Lifestyle and impact on cardiovascular risk factor control in coronary patients across 27 countries: Results from the European Society of Cardiology ESC-EORP EUROASPIRE V Registry. Doi: 10.1177/2047487318825350)

 

Επιμέλεια κειμένου: Κωνσταντίνος Μπακογιάννης, Ειδικευόμενος Καρδιολόγος, Εκπρόσωπος ειδικευομένων ΕΚΕ

Στη Λισαβόνα πραγματοποιήθηκε στις 11-13 Απριλίου 2019 το Πανευρωπαϊκό Συνέδριο καρδιαγγειακής πρόληψης (EuroPrevent 2019). Στη διάρκεια του συνεδρίου αρκετές φορές συζητήθηκαν τα αποτελέσματα της EUROASPIRE V που έχουν δημοσιευτεί πρόσφατα.

Είναι γνωστό ότι οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν από τις συχνότερες αιτίες θανάτου στην Ευρώπη. Η καρδιαγγειακή πρόληψη έχει στόχο να μειώσει τη νοσηρότητα και τη θνητότητα στους ασθενείς αυτούς. Για το λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, από κοινού με άλλες ιατρικές εταιρείες και ομάδες εργασίας, ανακοινώνει συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες που στόχο έχουν τη μείωση της θνητότητας. Η εφαρμογή των συστάσεων και των κανόνων αυτών έχουν αξιολογηθεί στα πλαίσια της μελέτης EUROASPIRE (European Action on Secondary and Primary Prevention by Intervention to Reduce Events). Η EUROASPIRE V είναι η πέμπτη κατά σειρά εκδοχή της μελέτης που κύριο στόχο έχει να καθορίσει τους παράγοντες κινδύνου σε στεφανιαίους ασθενείς και να προβεί σε συστάσεις με στόχο τη διαχείριση των παραγόντων κινδύνου μέσω φαρμακευτικών παρεμβάσεων ή μεταβολών στον τρόπο ζωής. Σχετικά πρόσφατα παρουσιάστηκαν δεδομένα της EUROASPIRE V που μελέτησαν σε ποιο βαθμό εφαρμόζονται οι συστάσεις και οι κατευθυντήριες οδηγίες της ESC για τη δευτερογενή πρόληψη σε τομείς όπως είναι η αρτηριακή πίεση, η χαμηλής πυκνότητας χοληστερόλης (LDL-C) και ο διαβήτης στην πράξη.

Πρόκειται για μια συγχρονική μελέτη που διενεργήθηκε σε 131 κέντρα, σε 81 περιοχές 27 χωρών που συμμετείχαν. Για τη συμμετοχή στη μελέτη απαραίτητο είναι οι ασθενείς να είναι μεταξύ 18 και 80 ετών και να έχει τεθεί η διάγνωση στεφανιαία νόσο και πιο συγκεκριμένα να έχουν κάνει αορτοστεφανιαία παράκαμψη ή αγγειοπλαστική ή να έχουν υποστεί οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου/ οξεία μυοκαρδιακή ισχαιμία. Η παράμετρος που κυρίως παρουσιάστηκε στη συγκεκριμένη μελέτη ήταν σε ποιο ποσοστό οι ασθενείς μπόρεσαν να επιτύχουν τους στόχους που έχουν συσταθεί με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες καρδιαγγειακής πρόληψης του 2016.

Συνολικά συμμετείχαν στη μελέτη 8261 ασθενείς που πληρούσαν όλα τα κριτήρια συμμετοχής και δέχτηκαν να συμμετέχουν. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης 19% των συμμετεχόντων ήταν καπνιστές. Παρόλο που το 83% των ασθενών είχαν λάβει οδηγίες και πληροφορίες για τη διακοπή του καπνίσματος από ειδικό στο θέμα αυτό, μόνο το 23% έκανε προσπάθεια να διακόψει το κάπνισμα και μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό κατάφερε να το διακόψει (5%). Από τους ασθενείς που συμμετείχαν 44% των ασθενών ήταν υπέρβαροι και 38% παχύσαρκοι (Δείκτη Μάζα Σώματος ≥30kg/m2). Αρκετά ενδιαφέρον είναι το εύρημα ότι 23% των ασθενών αναφέρουν ότι δε ζυγίστηκαν μετά το εξιτήριο από το νοσοκομείο. Κεντρική παχυσαρκία είχαν το 59% των ασθενών, ενώ το 40% των ασθενών αυτών δεν έλαβαν επίσημες διαιτητικές οδηγίες και δεν ενημερώθηκαν αναφορικά με το βάρος στόχο. Σε άμεση συνάρτηση με αυτό είναι και το γεγονός ότι τα 2/3 των ασθενών φάνηκαν να έχουν φυσική δραστηριότητα <30 λεπτά έως 5 φορές την εβδομάδα, μικρότερη από την ενδεικνυόμενη με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες.

Η αρτηριακή υπέρταση είναι από τους πιο συχνούς παράγοντες κινδύνου στους στεφανιαίους ασθενείς. Συνολικά 95% των ασθενών που συμμετείχαν λάμβαναν αγωγή για τον έλεγχο της αρτηριακής υπέρτασης. Σημαντικό ποσοστό ασθενών (71%) είχαν αρτηριακή πίεση μεγαλύτερη από 130/80mmHg, ενώ το 42% των ασθενών είχαν αρτηριακή πίεση μεγαλύτερη από 140/90mmHg. Συνολικά από τους ασθενείς υπό αντιυπερτασική αγωγή το 54% δεν είχαν επιτύχει τους στόχους τους. Αντιυπερλιπιδαιμική αγωγή λάμβαναν το 84% των ασθενών. Το 80% των ασθενών λάμβαναν στατίνες. Ωστόσο, 71% των ασθενών είχαν LDL-C ≥1.8mmol/L, και το 37% είχαν LDL-C ≥2.5mmol/L. Από όλους τους ασθενείς 76% των ασθενών ανέφεραν ότι είχαν πλήρη συμμόρφωση με την αγωγή.

Συνολικά 29% των ασθενών ανέφεραν ότι είχαν διαβήτη. Το 74% αυτών των ασθενών λάμβαναν αγωγή με αντιδιαβητικά δισκία και 32% λάμβαναν αγωγή με ινσουλίνη. Ωστόσο, το ποσοστό των ασθενών που είχαν επίπεδα γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) ≥7.0% ήταν 46%, ενώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι το 60% των ασθενών δεν είχαν κάποια μέτρηση του σακχάρου αίματος μετά το εξιτήριο από το νοσοκομείο.

Αναφορικά με τη συσχέτιση του τρόπου ζωής και των παραγόντων κινδύνου. Οι καπνιστές φάνηκε να έχουν υψηλότερες τιμές LDL-C. Πιο συγκεκριμένα, το ποσοστό των καπνιστών (75%) που είχαν επίπεδα LDL-C ≥1.8mmol/L ήταν σημαντικά μεγαλύτερο από τους μη καπνιστές (69%, p<0.0001). Το αυξημένο σωματικό βάρος συσχετίστηκε με πιο αυξημένες τιμές γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (p<0.0001). Επιπλέον, η παχυσαρκία και το αυξημένο σωματικό βάρος συσχετίστηκε με χειρότερα ελεγμένη αρτηριακή πίεση, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση των τιμών της αρτηριακής πίεσης με την αύξηση των τιμών του δείκτη μάζα σώματος.

Η σημασία ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο είναι ζωτικής σημασίας ,όπως έχει φανεί από τα αποτελέσματα μεγάλων μελετών. Στη μελέτη RESPONSE 2 φάνηκε πως ασθενείς που παρακολουθούνταν συστηματικά μπορούσαν πιο εύκολα να επιτύχουν στόχους ,όπως η βελτίωση των τιμών της αρτηριακής πίεσης, η ελάττωση του σωματικού βάρους και η διακοπή του καπνίσματος. Τα αποτελέσματα της μελέτης OASIS έδειξαν ότι καπνιστές ασθενείς που δεν μετέβαλλαν τις διαιτητικές του συνήθειες και δεν υιοθέτησαν κάποιο πρόγραμμα καθημερινής άσκησης είχαν έως και 3.8 φορές αυξημένο κίνδυνο για νέο στεφανιαίο επεισόδιο σε σύγκριση με ασθενείς που δεν ήταν καπνιστές και είχαν υιοθετήσει έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.

Τα αποτελέσματα της EUROASPIRE V μας δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό των ασθενών με επιβεβαιωμένη στεφανιαία νόσο δεν καταφέρνουν να επιτύχουν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής με βάση τις ισχύουσες συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες. Οι περισσότεροι δε ρυθμίζουν σωστά το βάρος τους, την αρτηριακή τους πίεση, τα επίπεδα του σακχάρου τους, πολλοί συνεχίζουν το κάπνισμα. Τα αποτελέσματα αυτά δε διαφέρουν σε σύγκριση με προηγούμενες μελέτες δευτερογενούς πρόληψης, όπως οι μελέτες REACH, WHO-PROMISE, STABILITY, PURE και άλλες. Ανά περιόδους έχει γίνει μεγάλη συζήτηση αναφορικά με τους λόγους που μπορούν να σχετίζονται με τη χαμηλή συμμόρφωση των ασθενών με τις συστάσεις για τροποποίηση και βελτίωση παραμέτρων του τρόπου ζωής τους, όπως είναι η διακοπή του καπνίσματος και η ελάττωση του σωματικού βάρους, που μπορούν με τη σειρά τους να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής και την επιβίωση των ασθενών με στεφανιαία νόσο. Ένας από τους λόγους που έχει αναφερθεί είναι ότι οι ασθενείς μετά από ένα στεφανιαίο επεισόδιο μπορεί να εμφανίζoυν κάποιου βαθμού καταθλιπτική διάθεση κάτι που τους εμποδίζει να συμμορφωθούν και να επιμείνουν σε έναν νέο τρόπο ζωής. Για το λόγο αυτό έχει προταθεί οι συστάσεις για πιο υγιεινό τρόπο ζωής να επαναλαμβάνονται πιο συχνά στους ασθενείς αυτούς και μάλιστα σε χρονικές στιγμές απομακρυσμένες από το επεισόδιο, ενώ να ενθαρρύνονται μέσω μιας προσεκτικής ενημέρωσης να ακολουθήσουν τις αλλαγές αυτές.

Ολοκληρώνοντας, η πρόληψη στις καρδιαγγειακές παθήσεις προϋποθέτει τη δημιουργία ειδικών προγραμμάτων πρόληψης προσαρμοσμένα στις ανάγκες και στις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας. Σημαντικό είναι να εξασφαλίζεται η πρόσβαση ασθενών με στεφανιαία νόσο σε ομάδες αποτελούμενες από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας, όπως είναι νοσηλευτές, ψυχολόγοι και ιατροί που θα εξασφαλίζουν την ενημέρωση και τη συμμόρφωση των ασθενών στις θεραπευτικές παρεμβάσεις που στόχο θα έχουν να βελτιώσουν την πρόληψη και την επιβίωση των ασθενών αυτών.

Συντμήσεις: RESPONSE: Randomized Evaluation of Secondary Prevention by Outpatient Nurse Specialists; OASIS: Fifth Organization to Assess Strategies in Acute Ischemic Syndromes REACH: Reduction of Atherothrombosis for Continued Health Registry; WHO-PREMISE: WHO study on Prevention of Reccurences of Myocardial Infarction and Stroke (WHO-PREMISE); STABILITY: Stabilization of Atherosclerotic plaque By Initiation of darapLadIb Therapy; PURE: Prospective Urban Rural Epidemiology